Projenin Adı: İngilizce ve Türkçe Sevgi/Aşk Metaforları

• Proje Sorumlusunun Adı ve Adresi: Doç. Dr. Yeşim Aksan / Yrd. Doç Dr. Dilek Kantar
• Adres: Mersin Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü. Çiftlikköy 33342 MERSİN
• İş Tel: 0 324 3610001- (iç hat: 46 52).
• E-mail: yesim.aksan@gmail.com
• Projenin Süresi : 18 ay

Projenin Amaçları:
a) Son yirmi yılda ABD’nde ve dünyada farklı diller üzerinde sıklıkla uygulandığı halde Türkçe’deki uygulamaları yok denecek kadar az olan Kavramsal Metafor Kuramı (Lakoff ve Johnson 1980, 1999) çerçevesinde Türkçe ve İngilizce’deki duygu metaforlarını karşılaştırmalı açılardan incelemek.
b) Türkçe’de bugüne kadar yapılmamış olan bir duygu metaforları bütüncesi oluşturmak.
c) Çağdaş veri tabanlarını tarayarak Lakoff ve Johnson’ın kuramında sınırlı veri üzerinden İngilizce duygu metaforları için varılan sonuçları güncelleyerek Türkçe verilerle karşılaştırmak.
d) Türkçe ve İngilizce’de sevgi (aşk) duygusunun dilsel görünümlerinden yola çıkarak konuşucuların zihnindeki kavramsal yapıları modellemek.

Projenin Önemi:

• Bu çalışma Türkçe’de daha önce uygulaması olmayan bir konu ve yaklaşım içermektedir. İngilizce ve Türkçe’deki duygu metaforlarını karşılaştırarak dillerarası ve kültürlerarası dialogun gelişimine katkıda bulunacağız. Ayrıca, düşüncelerin oluşumunda dildeki kavramların rolünü ve bu kavramların hem dünyayı hem de kişinin kendisini ve başkalarını anlamasındaki etkisini tespit edeceğiz. Böylelikle, Türkçe ve İngilizce dil kullanıcılarının kendi dünya görüşlerini oluşturan kavramların farkındalığını geliştirmelerine aracı olacağız. Bu projenin sonuçları psikoloji, tarih, sosyoloji, edebiyat, felsefe gibi farklı sosyal bilimler alanlarındaki araştırmacılara da veri sağlayacaktır.

Projenin Kaynakları :

• Projenin İngilizce verisini İngiliz/Amerikan İngilizcesi için geliştirilen 100 milyon sözcükten oluşan American National Corpus, British National Corpus, Corpus of Spoken American English, British National Spoken Corpus v.b. veri tabanları oluşturacaktır.
  Projenin Türkçe verisi internet kaynaklarının ve edebiyat eserlerinin taranması; dil kullanıcılarıyla sözlü görüşme, yazılı anket vb. yapılması yoluyla oluşturulacaktır.

Zamanlama:

• Projenin tamamlanması için öngörülen süre 18 aydır. Bu sürenin planlaması aşağıdaki gibi düşünülmektedir.

Hazırlık ve planlama

• 1. Ay

İngilizce ve Türkçe veri tabanlarının satın alınması ve taranması

• 2-4. Ay

Anket ve görüşmeler yoluyla veri toplanması

• 5-6. Ay

İngilizce ve Türkçe kaynak eksikliklerinin tamamlanması, bunların değerlendirilmesi

• 7-8. Ay

Yurtdışı toplantılara sunulacak bölümün hazırlanması

• 9-10. Ay

Toplanan verilerin değerlendirilmesi ve tasnifi

• 11-13. Ay

Projenin yazımı

Araştırma Projesinin Mahiyeti ve Önemi

• Mersin Üniversitesi Dilbilim Bölümü’nde bir yıldır sürdürmekte olduğumuz kavramsal metafor çalışmalarının kapsamını genişletmek amacıyla Derneğiniz’ce verilen Sosyal Bilimler Bursu’na başvurmak istiyoruz. Kavramsal Metafor Kuramı 1980’li yıllarda iki Amerikalı bilim adamı, George Lakoff ve Mark Johnson, tarafından geliştirildi. O zamandan bu yana, bu kuram, insan zihninin çalışma biçimlerinde dilsel yapıların öneminin ve yerinin belirlenmesinde kullanıldı. Bizim kavramsal metafor çalışmalarımızdaki amacımız, İngilizce ve Türkçe konuşan insanların, kullandıkları dil aracılığıyla, duyguları, düşünceleri, dünyayı algılama ve dış gerçekliği kavramsallaştırma süreçlerini tespit etmektir. Bu süreçlerin farkındalığını geliştirebilen kişiler, hem kullandıkları dilin düşüncelerini nasıl oluşturduğunu anlamakta, hem de dillerarası perspektiften bakarak, kültürlerarası benzerliklerin ve farklılıkların neler olduğunu görmektedirler. Biz, projemizde öncelikli olarak, dildeki duygu metaforları üzerine yoğunlaşıyoruz. Kavramsal Metafor Kuramı, Çince, Macarca, Tunus Arapçası, Almanca ve Japonca gibi farklı dil ailelerine üye dillerdeki duygu terimlerini incelemek için kullanıldığı halde, bu konuda Türkçe’de yapılmış bir çalışma bulunmamaktadır. Biz çalışmamızla hem bu alandaki açığı kapatmayı hem de İngilizce ve Türkçe duygu terimlerini karşılaştırarak kültürlerarası dialoga katkıda bulunmayı istiyoruz.

Araştırma Programının Özeti

• Dilde duygu anlatımlarını oluşturan duygu metaforları, mutluluk, öfke, korku, aşk (sevgi) vb. geniş bir yelpazeye yayılmaktadır. Biz, çalışmamıza, özellikle edebiyatın ve halk edebiyatının vazgeçilmez temalarından biri olan aşk (sevgi) metaforlarını incelemekle başladık. İnternetten (google taraması), Türk edebiyatından (Aşık Veysel, Karacaoğlan, Yunus Emre, Köroğlu vb), çağdaş şarkı sözlerinden ve yazılı ve görsel medyadan derlediğimiz 1000 kadar sevgi ve aşk metaforunu inceleyip sınıflandırdık. Ayrıca, 300 üniversite öğrencisinden yazılı ve sözlü veri topladık. Projemizin bu aşamasında vardığımız sonuçlar şunlardır:

a) İngilizce ve Türkçe aşk (sevgi) duygusunu dile getiren metaforların birçoğu örtüşmektedir:

Örnek:

Kavramsal metafor: AŞK (SEVGİ) DELİLİKTİR
Türkçe: Aşkından deli divane oldum.
İngilizce: I am crazy about you (Senin için deli oluyorum).

b) İngilizce ve Türkçe aşk (sevgi) duygusunu dile getiren kavramsal metaforlar aynı olsa da bunların dildeki görünümlerinde (deyimler, bileşikler, ikilemeler) farklılık da gözlenmektedir:

Örnek:
Kavramsal metafor: AŞK (SEVGİ) ATEŞTİR

Türkçe: Aşkından yandı tutuştu.
İngilizce: He was burning with love.

c) Türkçe, İngilizce’den farklı olarak, aşk (sevgi) duygusunu, Türk toplumunun kültürel değerlerini ve geçmişini yansıtacak biçimde dile getiren kavramsal metaforlara sahiptir.

Örnek:
Kavramsal metafor: AŞK (SEVGİ) ÖLÜMCÜL BİR GÜÇTÜR

Türkçe:
Aşkına kurban olayım
Mahşere gel de, geleyim
Tek sözün yeter, can feda sana
Herşeyim senin, uğruna öleyim
Canımı vereyim

İngilizce: Literatürdeki veride karşılığı yok

d) İngilizce, aşk (sevgi) duygusunu, İngiliz ve Amerikan kültürlerini yansıtacak biçimde dile getiren, Türkçe’de ender gördüğümüz kavramsal metaforlara sahiptir.

Örnek:
Kavramsal metafor: AŞK (SEVGİ) TİCARİ BİR ALIŞVERİŞTİR (Amerikan İngilizcesi’nde)

İngilizce: She has invested a lot in that relationship (O bu ilişkiye çok yatırım yaptı).
Türkçe: Oluşturduğumuz bütüncede karşılığı yok.

e) Türkçe’deki kimi kavramsal aşk (sevgi) metaforlarının kaynakları Türk kültürüne özgü dilsel ve felsefi temellere dayanır. Örneğin, tasavvufdaki dünya görüşünden kaynaklanan aşk ve romantik aşk arasındaki benzer kavramsal metaforlar bunlardan biridir.

Örnek:

Kavramsal metafor: AŞK (SEVGİ) ÇİLE ÇEKMEKTİR

Türkçe: Sultanım sensiz çekerim çile, ağlarım bile bile.
İngilizce: Literatürdeki veride karşılığı yok.

• Vardığımız bu sonuçlara dayanarak, diyebiliriz ki, bizim projemiz pek çok sosyal bilim alanına (felsefe, psikoloji, sosyoloji, edebiyat) hitab edecek bulgular içermektedir. Bu bulguların bir bölümünü Cambridge Üniversitesi’nde dilbilim profesörü olan Kasia Jaszczolt tarafından Şangay’da düzenlenen 3. Karşılaştırmalı Semantik ve Pragmatik Konferansı’nda sunduk. Bildirimiz en çok katılım ve bilimsel tartışmayı sağlayan bildirilerden biri oldu ve bir sonraki toplantı için davet aldık.

Halen, projenin eksik kalan İngilizce bütünce oluşturma kısmı üzerinde çalışmaktayız. Bir taraftan da, Türkçe bütüncemizi genişletiyoruz. Lakoff ve Johnson’ın çalışmalarını dayandırdığı İngilizce aşk (sevgi) metaforları, artık güncel olmaktan çıktığı için, son yirmi yılda İngiliz ve Amerikan kültürlerinde görülen değişmeleri içermemektedir. Biz, İngilizce verileri, niceliksel ve niteliksel anlamda güncelleyerek Türkçe bütüncemizle karşılaştırmak istiyoruz. Böylelikle, dillerarası ve kültürlerarası daha kapsamlı ve bilimselliği daha geçerli tespitler yapabileceğimize inanıyoruz. Kendi İngilizce kavramsal metafor bütüncemizi oluşturabilmek için American National Corpus, British National Corpus, Corpus of Spoken American English, British National Spoken Corpus’a üye olmak istiyoruz. Bu bütüncelerin her biri, yüz milyon civarında sözcük içeren, sürekli güncellenen bütüncelerdir. Bu nedenle, çalışmamız için vazgeçilmez bir önem taşımaktadırlar.

Projemiz, sosyal bilimler alanında eksikliğini duyduğumuz disiplinlerarası etkileşime bir kapı açmaktadır. Hem dilbilim, hem de edebi bakış açılarını birleştiren yaklaşımımızla, Türkçe duygu metaforlarını ve kaynaklarını ilk kez tanımlamaktayız. Bunun yanı sıra, konumuz, bir yönüyle, İngiliz/Amerikan ve Türk kültürlerindeki duygu anlatımlarını güncel verilere dayanarak karşılaştırdığı için, ülkemizde kamu kurum ve kuruluşlarınca da araştırılması öncelikli olarak talep edilen, yabancı kültürlerle etkileşimin Türk kültürü üzerindeki etkileri konusunda da ipuçları sağlayacaktır.

• Kaynakça
  Aksan, Y. & D. Kantar baskıda. A contrastive cognitive view of love metaphors in English and in Turkish. K.M. Jaszczolt, K. Turner & D. Shu (Haz.) Amsterdam: John Benjamins.
  Aksan, M. 2005. Emotions and emotive verbs: Grammatical and lexical patterns in Turkish and English. 3rd International conference in contrastive semantics and pragmatics, 16-18 September 2005, Shangahi International Studies University.
  Lakoff, G. & M. Johnson 1980. Metaphors We Live By. Chicago: Chicago University Press.
  Lakoff, G. & M. Johnson 1999. Philosophy in the Flesh. New York: Basic Books.